آزمایشات هیستوپاتولوژی بالینی چیست؟

هیستوپاتولوژی (Histopathology) یکی از مهم‌ترین شاخه‌های علوم تشخیصی در پزشکی است که با بررسی بافت‌ّهای بدن زیر میکروسکوپ، به تشخیص انواع بیماری‌ها—به‌خصوص سرطان‌ها، التهاب‌ها، عفونت‌ها و اختلالات ساختاری—کمک می‌کند.

در واقع، پزشک پاتولوژیست با مشاهده دقیق سلول‌ها، ساختار بافت، تغییرات غیرطبیعی و الگوهای پاتولوژیک، اطلاعات حیاتی برای تشخیص قطعی بیماری ارائه می‌دهد.

این آزمایشات معمولاً بر روی نمونه‌های زیر انجام می‌شود:

نمونه‌برداری (بیوپسی) از پوست

نمونه‌برداری از پستان، تیروئید، کلیه، کبد

نمونه‌برداری آندوسکوپی (معده و کولون)

پولیپ‌ها

نمونه‌های جراحی (کومپلت – Excisional)

نمونه‌های زنان (Cervical biopsy, Endometrial biopsy)

چرا آزمایشات هیستوپاتولوژی اهمیت دارند؟

هیستوپاتولوژی یکی از دقیق‌ترین روش‌های تشخیص قطعی بیماری‌هاست. بسیاری از بیماری‌ها—به‌خصوص سرطان‌ها—تنها با بررسی بافت قابل تشخیص هستند.

اهمیت این آزمایشات:

✔ تشخیص قطعی سرطان‌ها
✔ تعیین درجه و مرحله سرطان (Grading & Staging)
✔ تشخیص بیماری‌های التهابی (IBD، گاستریت، هپاتیت و…)
✔ ارزیابی پاسخ به درمان
✔ تعیین نوع ضایعه (خوش‌خیم یا بدخیم)
✔ کمک به جراحان در تصمیم‌های درمانی

مراحل انجام آزمایشات هیستوپاتولوژی

۱. دریافت نمونه (Sampling / Biopsy)

نمونه می‌تواند جراحی، بیوپسی، پولیپ یا نمونه آندوسکوپی باشد.
نمونه پس از برداشت در محلول فرمالین ۱۰% قرار می‌گیرد.

۲. فیکساسیون (Fixation)

این مرحله ساختار بافت را تثبیت کرده و از تخریب جلوگیری می‌کند.
زمان فیکساسیون معمولاً ۶ تا ۲۴ ساعت است.

۳. پردازش بافت (Tissue Processing)

در این مرحله بافت در دستگاه Tissue Processor آب‌گیری شده و با پارافین جایگزین می‌شود.

۴. قالب‌گیری (Embedding)

بافت در پارافین جامد قرار می‌گیرد.

۵. برش‌گیری (Sectioning)

با دستگاه میکروتوم برش‌های ۳–۵ میکرونی تهیه می‌شود.

۶. رنگ‌آمیزی (Staining)

رایج‌ترین رنگ‌آمیزی:

H&E (Hematoxylin & Eosin)
سایر رنگ‌های تخصصی:

PAS

Masson Trichrome

Giemsa

Ziehl-Neelsen

Congo Red

Immunohistochemistry (IHC)

۷. بررسی میکروسکوپی توسط پاتولوژیست

پاتولوژیست ساختار و تغییرات بافت را بررسی کرده و گزارش تشخیصی صادر می‌کند.

چه بیماری‌هایی با هیستوپاتولوژی قابل تشخیص هستند؟

این تست طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها را تشخیص می‌دهد:

سرطان‌ها (تمام اعضا)

پستان

روده

معده

کبد و پانکراس

پوست (ملانوما، SCC، BCC)

تیروئید

کلیه

رحم و دهانه رحم

بیماری‌های التهابی و مزمن

کولیت اولسراتیو

بیماری کرون

سیروز کبدی

گاستریت H. pylori

بیماری‌های عفونی

سل

قارچ‌ها

ویروس‌ها (از طریق IHC)

اختلالات بافت همبند و رسوب مواد

آمیلوئیدوز

بیماری‌های خودایمنی

IHC چیست و چه زمانی لازم است؟

ایمونوهیستوشیمی (IHC) یک تکنیک تکمیلی است که با استفاده از آنتی‌بادی‌ها، نوع سلول و ماهیت ضایعه را مشخص می‌کند.

کاربردها:

تعیین نوع تومور

افتراق تومورهای خوش‌خیم و بدخیم

پیش‌بینی پاسخ به درمان

شناسایی منشأ متاستاز

آمادگی‌های لازم قبل از نمونه‌برداری

بیمار معمولاً نیاز به آمادگی خاصی ندارد مگر در موارد زیر:

بیوپسی از کبد: پرهیز از داروهای رقیق‌کننده خون

بیوپسی از معده/روده: ناشتایی ۶–۸ ساعت

بیوپسی پوست: عدم مصرف آسپیرین قبل از نمونه‌برداری

زمان صدور جواب آزمایشات هیستوپاتولوژی

معمولاً:

بیوپسی ساده: ۳–۵ روز

نمونه‌های جراحی: ۵–۷ روز

IHC: ۷–۱۰ روز

انجام آزمایشات هیستوپاتولوژی در آزمایشگاه دکتر سرخه‌ای

در آزمایشگاه دکتر سرخه‌ای، تمام مراحل از دریافت نمونه، پردازش بافت، تهیه اسلاید، رنگ‌آمیزی استاندارد و بررسی تخصصی پاتولوژی توسط پاتولوژیست مجرب انجام می‌شود.

ویژگی‌های این آزمایشگاه:

✔ پردازش دقیق بافت با دستگاه‌های به‌روز
✔ انجام رنگ‌آمیزی‌های تخصصی
✔ امکان انجام IHC در موارد مورد نیاز
✔ دقت بالا در تهیه گزارش نهایی
✔ پاسخ‌دهی به‌موقع
✔ همکاری نزدیک با پزشکان متخصص

بیماران و پزشکان می‌توانند نمونه‌های بیوپسی و جراحی خود را برای بررسی هیستوپاتولوژی بالینی با بالاترین دقت، به آزمایشگاه دکتر سرخه‌ای ارسال کنند.